W Katowicach odbyło się spotkanie eksperckie „Suwerenność zaczyna się na Śląsku: Demografia, Metropolia, Przyszłość”, które zgromadziło przedstawicieli administracji publicznej, środowiska akademickiego oraz liderów opinii zajmujących się rozwojem regionalnym.
Debata wpisywała się w nurt refleksji od lat podejmowanej przez środowisko Pro Silesia, koncentrującej się na podmiotowości Śląska, jego konkurencyjności oraz długofalowej zdolności do samodzielnego kształtowania przyszłości.
Już na etapie otwarcia spotkania moderator postawił kluczowe pytanie: „jeżeli nie jedno miasto, to co?”. To zagadnienie – regularnie obecne w analizach i debatach Pro Silesia – stało się punktem odniesienia dla dalszej dyskusji o demografii, metropolii i modelu rozwoju regionu.
Depopulacja jako wyzwanie dla Śląska
Marszałek Województwa Śląskiego Wojciech Saługa zwrócił uwagę na problem wypierania tematu depopulacji z debaty publicznej.
– Zgromadziliśmy się tutaj, żeby porozmawiać o tym, co wszyscy wiemy i co czujemy – o tym, co się dzieje, a co na co dzień trochę wypieramy. Udajemy, że tej depopulacji nie ma, że jakoś sobie poradzimy – mówił Wojciech Saługa. – Tymczasem świat pędzi, a nasze miasta się wyludniają – tracimy nie tylko liczebnie, ale też funkcjonalnie. To nie są problemy przejściowe, lecz systemowe. Kto, jeśli nie my, ma je rozwiązać? Musimy nazwać sprawy po imieniu, stanąć w prawdzie i zacząć wspólnie projektować przyszłość naszych miast – podkreślił.
Kazimierz Karolczak, przewodniczący Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, przedstawił dane pokazujące spadek liczby mieszkańców z 2,3 mln do 2,1 mln w ciągu ośmiu lat. Zwrócił uwagę, że bez wzrostu konkurencyjności regionowi grozi utrata znaczenia gospodarczego.
Także wojewoda śląski wskazał, że idea „jednego miasta” coraz częściej pojawia się w refleksjach samorządowców, choć nadal budzi różne interpretacje – temat dobrze znany środowisku Pro Silesia.
– Kilkanaście lat temu metropolia była postrzegana jako swego rodzaju ziemia obiecana, która miała rozwiązać wiele naszych problemów. Dziś widać, że miała ona wyglądać zupełnie inaczej – bardziej skoncentrowana, wymagająca większego zaangażowania samorządów. Jednocześnie dobrze wykorzystaliśmy szansę, jaką była jedyna w Polsce metropolia i dodatkowe środki, budując świadomość współpracy. Jesteśmy na innym etapie niż 10 lat temu – rośnie też świadomość potrzeby „jednego miasta”, choć każdy rozumie ją inaczej. Teraz musimy sprowadzić te problemy do wspólnego mianownika i odpowiedzieć sobie na pytanie, co dalej, bo świat zmienia się szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej – mówił Marek Wójcik.
Śląsk na mapach demograficznych przyszłości
Diagnozę sytuacji przedstawił prof. Tomasz Pietrzykowski, prezentując prognozy ludnościowe do 2060 roku. Z analiz wynika, że Śląsk należy do najszybciej wyludniających się regionów w Polsce. Szczególnie istotny pozostaje problem drenażu mózgów, czyli odpływu młodych, ambitnych ludzi do silniejszych ośrodków akademickich i gospodarczych.
Profesor zwrócił również uwagę na ryzyko marginalizacji regionu w krajowych debatach strategicznych. Brak obecności Śląska w kluczowych projektach infrastrukturalnych czy symbolicznych inicjatywach rozwojowych może prowadzić do dalszego osłabienia pozycji regionu. Postulat integracji metropolii w jeden silny organizm miejski koresponduje z wizją, jaką w swoich analizach i publikacjach prezentuje Pro Silesia.
Gospodarka, kapitał ludzki i brak synergii
Wykład prof. Witolda Orłowskiego dostarczył gospodarczej perspektywy debaty. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia – jak wskazał – rozwija się wolniej niż inne obszary metropolitalne w Polsce pod względem wzrostu PKB. Choć region wyróżnia się dobrze rozwiniętą infrastrukturą, jego słabości dotyczą kapitału ludzkiego, jakości życia oraz wizerunku.
Istotnym wątkiem była także dysproporcja między Katowicami a resztą metropolii. Stolica województwa radzi sobie relatywnie dobrze, podczas gdy pozostałe miasta nie korzystają w pełni z potencjału wspólnego rynku. Ten brak synergii, wielokrotnie analizowany przez ekspertów Pro Silesia, stanowi jedną z głównych barier rozwojowych regionu.
Demografia i jakość życia
W panelu dyskusyjnym „Demografia, Metropolia, śląsko-zagłębiowskie miasta a przyszłość regionu” udział wzięli: dr Anita Abramowska-Kmon oraz dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak, prof. SGH ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, dr hab. Robert Matyja, prof. UEK z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, a także prof. Witold Orłowski, główny doradca ekonomiczny w PwC Polska. Dyskusję moderował prof. Tomasz Pietrzykowski.
W panelu dyskusyjnym eksperci podkreślali, że starzenie się społeczeństwa jest procesem nieuniknionym, a nawet poprawa wskaźników dzietności nie zatrzyma spadku liczby mieszkańców w krótkiej perspektywie. Wskazywano, że młodzi ludzie wybierają miasta oferujące wysoką jakość życia, dostęp do usług publicznych i atrakcyjne środowisko pracy. Te elementy coraz częściej pojawiają się także w rekomendacjach programowych środowiska Pro Silesia.
Wnioski i rekomendacje
Podsumowanie debaty koncentrowało się wokół potrzeby realnej współpracy, inwestycji w edukację i kapitał ludzki oraz zmiany wizerunku Śląska. Region – jak podkreślano – musi być postrzegany nie przez pryzmat przemysłu ciężkiego, lecz jako przestrzeń dla nowoczesnych technologii, startupów i innowacyjnej gospodarki. Dyskusja w Katowicach potwierdziła, że teza „suwerenność zaczyna się na Śląsku” pozostaje aktualna, a Pro Silesia nadal pełni istotną rolę w kształtowaniu strategicznej debaty o przyszłości regionu.
