Ekoperspektywy | Rekopol

System u kresu wydolności

Obowiązujący w Polsce system recyklingu opakowań działa od 2002 roku i przez lata pozwalał realizować wymagania stawiane przez Unię Europejską. Jednak – jak wskazują przedstawiciele rynku – jego możliwości operacyjne są dziś na granicy wydolności.

Problemem pozostaje brak pełnej integracji pomiędzy systemem gospodarowania odpadami komunalnymi a systemem odpowiedzialności producentów. W praktyce oznacza to rozproszenie kompetencji i ograniczoną efektywność działań.

– Obowiązek recyklingu istnieje od 11 maja 2001 roku, kiedy powstała ustawa. Staramy się edukować, dofinansowywać system i realizować wszystkie obowiązki, które wynikają z polskiego prawa. Natomiast równolegle mamy system gospodarki odpadami komunalnymi, w tym opakowaniowymi, i ze smutkiem należy stwierdzić, że do dzisiaj te dwa systemy nie do końca się widzą: są pewne cele nałożone na przedsiębiorców i na samorządy. Od bardzo dawna są prowadzone rozmowy, żeby te dwa systemy ze sobą współgrały, ale jak na razie nie udało się tego zrobić – powiedział Jakub Tyczkowski, prezes Rekopolu.

To jedna z kluczowych diagnoz obecnego stanu systemu – mimo wieloletnich doświadczeń nadal brakuje spójnego modelu współpracy pomiędzy jego uczestnikami.

Rosnące wymagania i presja regulacyjna

Branża opakowań musi mierzyć się z rosnącą skalą wyzwań. Z jednej strony zwiększa się ilość opakowań wprowadzanych na rynek, z drugiej – systematycznie rosną wymagania dotyczące poziomów recyklingu.

Obecnie Polska osiąga wymagane wskaźniki, jednak ich poziom jest zróżnicowany w zależności od materiału. Relatywnie dobrze radzą sobie papier i metal, natomiast większe wyzwania dotyczą m.in. szkła. W tym przypadku kluczowe znaczenie ma jakość selektywnej zbiórki oraz poziom świadomości konsumentów.

W odpowiedzi na te wyzwania wdrażane są nowe rozwiązania, takie jak system kaucyjny, który ma zwiększyć efektywność zbiórki opakowań po napojach i poprawić poziom ich ponownego wykorzystania.

PPWR – nowe zasady gry dla recyklingu opakowań

Przełomowym momentem dla sektora będzie wdrożenie unijnego rozporządzenia PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation). Choć formalnie weszło ono w życie w lutym 2025 roku, kluczowe obowiązki dla przedsiębiorców zaczną obowiązywać od sierpnia 2026 roku.

Nowe przepisy zakładają, że:

• do 2030 roku co najmniej 70 proc. odpadów opakowaniowych będzie poddawanych recyklingowi,
• wszystkie opakowania mają nadawać się do recyklingu w perspektywie kilku lat,
• producenci będą zobowiązani do zwiększenia udziału surowców wtórnych i recyklatu.

To oznacza konieczność projektowania opakowań zgodnie z zasadą „design for recycling” oraz dostosowania całych łańcuchów dostaw do nowych realiów.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta – kluczowa zmiana systemowa

Jednym z fundamentów nowego modelu będzie rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP), która przenosi ciężar finansowania systemu na przedsiębiorców wprowadzających produkty w opakowaniach.

Obecnie główny ciężar kosztów ponoszą mieszkańcy poprzez opłaty za gospodarowanie odpadami. Tymczasem – jak wskazują przedstawiciele branży – docelowo to producenci powinni odpowiadać za całość kosztów związanych z recyklingiem opakowań.

Zmiana ta ma potencjał uporządkowania systemu i zwiększenia jego efektywności, ale pod warunkiem odpowiedniego zaprojektowania mechanizmów finansowych i organizacyjnych.

Spór o kształt reformy

Proponowany model ROP budzi jednak kontrowersje. W szczególności krytykowana jest koncepcja centralnego zarządzania środkami poprzez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Zdaniem przedstawicieli rynku taki model może ograniczyć realny wpływ producentów na funkcjonowanie systemu, sprowadzając ich rolę wyłącznie do finansowania nowych obciążeń.

Branża opakowań zwraca uwagę, że skuteczny system recyklingu powinien opierać się na współpracy wszystkich uczestników rynku – od producentów, przez samorządy, po firmy zajmujące się przetwarzaniem odpadów.