Aktualności | Michał Zwyrtek | Nikola Słabosz

Opublikowany przez Ministerstwo Finansów projekt nowelizacji ustaw o PIT i CIT, zaplanowany do wejścia w życie 1 stycznia 2027 roku, bezpowrotnie zmienia zasady gry. Jeśli wykorzystujesz fundację do ochrony majątku, sukcesji lub zarządzania aktywami rodzinnymi, nadchodzi czas na głęboki audyt. To kompleksowa analiza zmian, prawnych pułapek oraz unikalnych okien transferowych, które zamykają się wraz z końcem 2026 roku.

Dlaczego fiskus dociska śrubę? Diagnostyka planowanych zmian

Kiedy w maju 2023 roku weszła w życie ustawa o fundacji rodzinnej, polskie otoczenie biznesowe zachwyciło się jej elastycznością. W założeniu miał to być elitarny wehikuł wielopokoleniowej sukcesji, chroniący rodzimy kapitał przed rozdrobnieniem i wspierający kumulowanie majątku przez rodzime firmy. Życie dopisało jednak własny scenariusz, w którym cele ochrony kapitału zderzyły się z agresywnym planowaniem podatkowym.

Praktyka pierwszych trzech lat funkcjonowania pokazała wykładniczy wzrost popularności tego instrumentu. Do połowy 2026 roku wpłynęło około 7 tysięcy wniosków o rejestrację fundacji rodzinnej. Jednak to nie sama ich liczba przykuła uwagę Krajowej Administracji Skarbowej, lecz kolosalna dysproporcja między wartością majątku objętego preferencjami a zyskiem budżetu państwa. Z oficjalnych danych wynika, że za sam 2025 rok podmioty składające deklaracje CIT-8FR wykazały ponad 25,3 miliarda złotych przychodów zwolnionych oraz 15,27 miliarda złotych dochodów wyłączonych z opodatkowania. W tym samym czasie łączny zryczałtowany CIT zapłacony przez wszystkie fundacje w latach 2023–2025 zamknął się w kwocie niespełna 220 milionów złotych.

Dla Ministerstwa Finansów stało się jasne, że część podatników zaczęła traktować fundację nie jako narzędzie sukcesyjne, lecz jako tarczę do natychmiastowej sprzedaży udziałów i nieruchomości bez podatku, nieopodatkowanego transferu gotówki w formie rolowanych pożyczek czy wypychania zysków do zagranicznych podmiotów transparentnych. Statystyki przywołane przez MF pokazują 77 opinii KAS o przypuszczeniu unikania opodatkowania oraz 320 zgłoszeń schematów podatkowych. Rządowy projekt ma przynieść budżetowi państwa i samorządom aż 4,379 miliarda złotych w latach 2027–2036. Co to oznacza dla fundatorów? Fundacja rodzinna przestaje być narzędziem bieżącej optymalizacji, a staje się surowo kontrolowaną strukturą wyłącznie do długoterminowej kumulacji kapitału.

Podwyżka CIT z 15 do 19 procent. Ile naprawdę zapłacisz przy wypłacie?

Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian uniwersalnych będzie  modyfikacja artykułu 24q ustawy o CIT. Zgodnie z nią zasadnicza stawka podatku od świadczeń spełnianych na rzecz beneficjentów, wypłat przy likwidacji oraz ukrytych zysków wzrasta z 15 do 19 procent. Ministerstwo Finansów uzasadnia tę podwyżkę koniecznością wyrównania obciążeń ze stawką podatku od dochodów kapitałowych, jaki płacą osoby fizyczne inwestujące bezpośrednio na rynku.

Opodatkowanie świadczeń z fundacji zależy od stopnia pokrewieństwa beneficjenta z fundatorem. O ile w przypadku najbliższej rodziny podatek zatrzymuje się na poziomie fundacji i wzrasta bezpośrednio z 15 do 19 procent, o tyle dla pozostałych grup tworzy się podwójny ciężar fiskalny. Dalsza rodzina płacąca 10 procent PIT od wartości przychodu odnotuje wzrost łącznego klina podatkowego z około 25 do aż 29 procent. W przypadku osób niespokrewnionych lub partnerów życiowych, gdzie obowiązuje 15-procentowa stawka PIT, całkowite obciążenie dystrybucji sięgnie astronomicznego poziomu 34 procent. W ujęciu prawnoporównawczym obciążenie to zaczyna przewyższać standardowe wypłaty dywidend ze spółek kapitałowych.

Projekt nowych przepisów nie zawiera przepisów przejściowych o charakterze grandfatheringowym dla zysków wypracowanych przez fundację do końca 2026 roku. Oznacza to, że jeśli fundacja skumulowała kapitał w pierwszych latach swojego istnienia, ale wypłaci go w formie świadczeń po 1 stycznia 2027 roku, cały transfer zostanie objęty nową, 19-procentową stawką CIT. To zjawisko ekonomicznej retroaktywności, które budzi poważne wątpliwości konstytucyjne w kontekście zasady zaufania obywatela do państwa.

Pułapka 36 miesięcy. Koniec z natychmiastową sprzedażą aktywów

Do tej pory wniesienie majątku do fundacji i jego natychmiastowa sprzedaż korzystały z pełnego zwolnienia podmiotowego z CIT. Projekt nowych regulacji kładzie temu stanowczy kres, wprowadzając wyłączenie ze zwolnienia dla przychodów ze zbycia składników mienia wniesionych jako wkład, darowizna lub nabytych od podmiotów powiązanych, jeśli do sprzedaży dojdzie przed upływem 36 miesięcy.

Sposób liczenia tego terminu kryje w sobie jednak spory haczyk. Bieg 36 miesięcy rozpoczyna się bowiem dopiero od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło wniesienie lub nabycie aktywa. W praktyce oznacza to, że rzeczywisty okres blokady wynosi od 37 do nawet 48 miesięcy. Udziały lub nieruchomości wniesione do fundacji w styczniu 2027 roku będzie można sprzedać bez podatku dopiero od 1 stycznia 2031 roku. Jeśli fundacja sprzeda aktywa przed upływem tego okresu, zapłaci 19 procent CIT na zasadach ogólnych, wyliczanych od dochodu.

Projekt zachowuje wprawdzie mechanizm, w myśl którego zapłacony wcześniej podatek pomniejsza późniejszy CIT od świadczeń, jednak podstawy obu podatków są zupełnie inne. Przy sprzedaży opodatkowany jest dochód, a przy wypłacie świadczenia cała wartość transferu, przez co rzeczywisty ciężar ekonomiczny może okazać się znacznie wyższy. Co istotne, nowe reguły blokady transakcyjnej obejmą wyłącznie majątek wniesiony lub nabyty po 31 grudnia 2026 roku. Aktywa ulokowane w fundacjach przed tą datą zachowają prawo do sprzedaży w reżimie zwolnienia.

Rewolucja w nieruchomościach i uszczelnienie granic

Dotychczas fundacje masowo przejmowały nieruchomości, generując zwolniony z podatku przychód z najmu. Novum legislacyjne drastycznie zwęża to pole działania, ograniczając zwolnienie wyłącznie do bezpośredniego najmu lokali mieszkalnych na cele zaspokajania własnych potrzeb mieszkaniowych przez osoby fizyczne. Najem komercyjny biur czy magazynów zostanie opodatkowany na zasadach ogólnych. Z kolei najem krótkoterminowy, udostępnianie lokali w systemie aparthoteli oraz najem majątku na rzecz własnej spółki operacyjnej zostaną całkowicie wyłączone ze zwolnienia, a w skrajnych przypadkach objęte sankcyjną stawką 25 procent CIT.

Projekt domyka również luki w strukturach międzynarodowych i finansowych. Rozszerzono katalog ukrytych zysków o pożyczki udzielone beneficjentom na okres co najmniej 10 lat oraz pożyczki przeterminowane. Wyjątkowo niebezpieczną pułapką jest opodatkowanie wierzytelności fundacji, które uległy przedawnieniu, umorzeniu lub zostały odpisane jako nieściągalne. Jeśli spółka zależna fundacji zbankrutuje i nie spłaci pożyczki, fundacja nie tylko straci kapitał, ale zapłaci 19 procent CIT od wartości utraconej kwoty. Wreszcie, fundacje objęto wprost przepisami o zagranicznych jednostkach kontrolowanych CFC oraz podatkiem od wyjścia exit tax, a obrót kryptowalutami uznano za działalność niedozwoloną, zagrożoną 25-procentowym podatkiem.

Dwa jasne punkty i plan działania na okres przejściowy

Projekt zawiera również dwie bardzo korzystne modyfikacje. Pierwszą jest rozszerzenie zwolnienia z PIT na zstępnych rodzeństwa, czyli siostrzeńców i bratanków fundatora, co rozwiąże dotychczasowe problemy podatkowe w fundacjach tworzonych wspólnie przez braci lub siostry. Drugą jest specjalne, roczne okno likwidacyjne obowiązujące w 2027 roku. Fundatorzy, którzy przed końcem 2026 roku wnieśli do fundacji nieruchomości mieszkalne, będą mogli w trakcie 2027 roku bez podatku wycofać je do majątku prywatnego, zachowując prawo do zaliczenia okresu posiadania nieruchomości przez fundację do 5-letniego terminu przy jej późniejszej sprzedaży prywatnej.

Wejście w życie nowelizacji z dniem 1 stycznia 2027 roku wyznacza ścisły horyzont czasowy na audyt i reorganizację struktur majątkowych. Fundatorzy planujący aporty udziałów lub nieruchomości z zamiarem ich sprzedaży w perspektywie kilku lat powinni sfinalizować te czynności do 31 grudnia 2026 roku, co pozwoli objąć te aktywa zasadą ochrony praw nabytych. Równolegle niezbędna jest weryfikacja wszystkich istniejących pożyczek wewnątrz struktury oraz analiza międzynarodowych spółek zależnych. Fundacja rodzinna nie umiera, ale przestaje być elastycznym wehikułem optymalizacyjnym. W nowej rzeczywistości obronią się tylko te struktury, które powrócą do jej pierwotnego celu: wielopokoleniowej ochrony i powolnej akumulacji rodzinnego kapitału.