Nie trzeba wyjeżdżać daleko od miasta, aby znaleźć miejsce, w którym można zwolnić, odpocząć i pobyć bliżej natury. Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie to jedna z najciekawszych zielonych przestrzeni regionu – miejsce, które łączy rekreację, edukację ekologiczną, ochronę przyrody i badania nad światem roślin.

Ekoperspektywy | Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach (WFOŚiGW)

Ogród zajmuje ponad 80 hektarów i powstał na terenach, które wcześniej wykorzystywane były jako poligon wojskowy. Dziś trudno uwierzyć, że ten rozległy obszar jeszcze kilkadziesiąt lat temu pełnił zupełnie inną funkcję. Współczesny krajobraz tworzą tu kolekcje roślin, łąki, zadrzewienia, ścieżki i punkty widokowe.

To przestrzeń, w której można po prostu spacerować, ale także obserwować przyrodę i poznawać zależności zachodzące w ekosystemach.

Bioróżnorodność na wyciągnięcie ręki

Jedną z największych wartości Śląskiego Ogrodu Botanicznego jest różnorodność roślin i siedlisk. Znajdują się tu m.in. kolekcje roślin ozdobnych, sadowniczych i użytkowych, a także przestrzenie prezentujące gatunki charakterystyczne dla różnych środowisk.

Ogród pełni jednak znacznie ważniejszą funkcję niż tylko prezentowanie roślin. Jest miejscem ochrony różnorodności biologicznej, edukacji ekologicznej i popularyzacji wiedzy przyrodniczej.

Szczególne znaczenie mają kolekcje zachowawcze, w tym stare odmiany drzew i krzewów owocowych. Ich zachowanie ma znaczenie nie tylko dla historii ogrodnictwa, ale także dla utrzymania różnorodności genetycznej roślin.

Spacerując po ogrodzie, można więc zobaczyć, że bioróżnorodność nie jest abstrakcyjnym pojęciem. To konkretne gatunki, odmiany, owady zapylające, ptaki, gleba, woda i wzajemne zależności między organizmami.

Przyroda jako naturalna lekcja

Śląski Ogród Botaniczny jest również ważnym miejscem edukacji ekologicznej. Organizowane są tutaj warsztaty, wydarzenia i zajęcia poświęcone roślinom, zwierzętom, ochronie środowiska, zmianom klimatu i bioróżnorodności.

Bezpośredni kontakt z przyrodą pozwala lepiej zrozumieć procesy, które na co dzień pozostają niewidoczne. Zapylanie roślin, znaczenie owadów, obieg wody czy zależności pomiędzy poszczególnymi gatunkami stają się łatwiejsze do zrozumienia, kiedy można obserwować je w naturalnym otoczeniu.

To właśnie dlatego edukacja terenowa ma tak duże znaczenie. Wiedza zdobywana podczas spaceru czy warsztatów może przekładać się na bardziej świadome korzystanie z zasobów przyrodniczych.

Śląski Ogród Botaniczny i WFOŚiGW – inwestycja w wiedzę o przyrodzie

Istotnym elementem działalności Śląskiego Ogrodu Botanicznego jest współpraca z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. Fundusz wspierał projekty związane m.in. z edukacją ekologiczną, ochroną różnorodności biologicznej oraz rozwojem kolekcji roślinnych.

WFOŚiGW w Katowicach uczestniczył w finansowaniu przedsięwzięć związanych m.in. z tworzeniem kolekcji dendrologicznych oraz zachowawczych kolekcji starych odmian drzew owocowych. Wsparcie obejmowało także programy warsztatów ekologicznych kierowanych do dzieci i młodzieży.

W 2025 roku Śląski Ogród Botaniczny znalazł się wśród podmiotów korzystających ze wsparcia Funduszu na realizację terenowych warsztatów ekologicznych. Zajęcia prowadzone w Mikołowie, Radzionkowie i na terenach cennych przyrodniczo pozwalały młodym uczestnikom poznawać lokalną przyrodę i rozwijać świadomość ekologiczną.

Współpraca ma również wymiar symboliczny. Śląski Ogród Botaniczny został uhonorowany przez WFOŚiGW w Katowicach „Zielonym Czekiem” w kategorii „Programy i akcje na rzecz ochrony przyrody oraz edukacji ekologicznej” za wieloletnią działalność na rzecz ochrony środowiska i edukacji ekologicznej.

Edukacja jest częścią ochrony środowiska

Takie działania pokazują, że ochrona przyrody nie sprowadza się wyłącznie do zachowania konkretnych gatunków czy siedlisk. Równie ważne jest budowanie wiedzy i odpowiedzialności ekologicznej mieszkańców regionu.

W tym znaczeniu Śląski Ogród Botaniczny jest nie tylko ogrodem, ale także przestrzenią, w której wiedza o środowisku staje się doświadczeniem. To szczególnie istotne w regionie, który mierzy się z konsekwencjami wieloletniej industrializacji, zmian klimatu i presji urbanizacyjnej.

Zielona przestrzeń dla mieszkańców regionu

W czasach, gdy coraz częściej mówi się o adaptacji miast do zmian klimatu, retencji wody, ochronie bioróżnorodności i zwiększaniu powierzchni terenów zielonych, znaczenie takich miejsc rośnie.

Śląski Ogród Botaniczny pokazuje, że ochrona przyrody może być częścią codziennego życia mieszkańców aglomeracji. Nie trzeba wyjeżdżać w góry ani na wieś, aby znaleźć przestrzeń sprzyjającą wyciszeniu i kontaktowi z naturą.

Jednocześnie historia tego miejsca przypomina, że tereny wcześniej wykorzystywane przez człowieka mogą otrzymać nowe życie. Przekształcenie dawnego poligonu w rozległą przestrzeń przyrodniczą jest przykładem zmiany sposobu myślenia o wykorzystaniu terenów i ich funkcji dla mieszkańców.

Pomysł na ekologiczny spacer

Spacer po Śląskim Ogrodzie Botanicznym warto zaplanować bez pośpiechu. W zależności od pory roku ogród zmienia się niemal całkowicie. Wiosną przyciąga świeżą zielenią i kwitnieniem, latem bogactwem roślin, jesienią kolorami, a zimą pozwala dostrzec strukturę krajobrazu i naturalne cykle przyrody.

Warto przy tym pamiętać, że ekologiczny spacer to również sposób korzystania z natury z poszanowaniem jej granic. Poruszanie się wyznaczonymi trasami, niepozostawianie odpadów, niedeptanie roślin i niezakłócanie życia zwierząt to proste zasady, dzięki którym zielone przestrzenie mogą służyć kolejnym pokoleniom.

Śląski Ogród Botaniczny jest miejscem, w którym można odpocząć, ale też nauczyć się patrzeć na przyrodę uważniej. A im lepiej ją rozumiemy, tym łatwiej dostrzec, dlaczego ochrona środowiska, bioróżnorodność i edukacja ekologiczna są ważne nie tylko dla przyrody, ale także dla przyszłości całego regionu.

Publikację dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. Za treści przedstawione w publikacji dofinansowanej ze środków WFOŚiGW w Katowicach odpowiedzialność ponosi Redakcja.