Rada Ministrów przyjęła długo oczekiwaną nowelizację VAT, która obejmuje szeroki zakres zmian istotnych dla blisko 2 milionów podatników w Polsce. Projekt, przygotowany przez Ministerstwo Finansów, łączy elementy deregulacyjne z rozwiązaniami uszczelniającymi system podatkowy. W praktyce oznacza to zarówno uproszczenia w rozliczeniach, jak i nowe ryzyka dla przedsiębiorców.
Wydarzenia | Ministerstwo Finansów
Większość przepisów ma wejść w życie 1 października 2026 roku, choć część regulacji przewidziano na późniejsze terminy. Nowelizacja VAT wpisuje się w szerszy trend dostosowywania polskich regulacji do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz walki z nadużyciami w obszarze podatku VAT.
VAT: uproszczenia, na które czekał biznes
Jednym z głównych założeń nowelizacji VAT jest ograniczenie obowiązków administracyjnych. Wśród najważniejszych zmian znalazły się rozwiązania, które mogą realnie ułatwić funkcjonowanie przedsiębiorstw.
Przede wszystkim zniesiony zostanie obowiązek składania odrębnego formularza VAT-Z przy likwidacji działalności gospodarczej. Informacje te będą raportowane w ramach JPK_VAT, co upraszcza proces zamknięcia firmy.
Podatnicy nie będą również zobowiązani do:
- składania odrębnej informacji o spisie z natury,
- wykazywania podstawy opodatkowania w przypadku transakcji zwolnionych z VAT,
- zapłaty podatku VAT w ciągu 14 dni przy wewnątrzwspólnotowym nabyciu środków transportu.
Istotną zmianą jest także brak konieczności składania zgłoszenia aktualizacyjnego VAT-R przy zmianie właściwego urzędu skarbowego.
Dodatkowo przedsiębiorcy zyskają możliwość sprawdzania statusu podatnika VAT nawet do 5 lat wstecz. To rozwiązanie może zwiększyć bezpieczeństwo obrotu gospodarczego i ograniczyć ryzyko współpracy z nierzetelnymi kontrahentami.
Nowelizacja VAT a nowe narzędzia dla handlu międzynarodowego
Projekt wprowadza także instytucję tzw. składu VAT. To rozwiązanie znane w innych krajach Unii Europejskiej, które ma wspierać firmy działające w międzynarodowym obrocie towarowym.
Mechanizm polega na tym, że obrót towarami w ramach składu VAT będzie objęty zerową stawką podatku VAT, a obowiązek podatkowy powstanie dopiero w momencie wyprowadzenia towaru z tej procedury. W praktyce może to poprawić płynność finansową firm oraz uprościć rozliczenia w handlu zagranicznym.
Nowelizacja przewiduje również wdrożenie elektronicznej odprawy TAX FREE, umożliwiającej podróżnym samodzielne deklarowanie wywozu towarów za pomocą narzędzi informatycznych Krajowej Administracji Skarbowej.
Podatek VAT: rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej
Najwięcej kontrowersji budzą jednak zmiany uszczelniające, w szczególności dotyczące odpowiedzialności solidarnej nabywcy za podatek VAT sprzedawcy.
Obecnie zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności (split payment) chroni nabywcę przed odpowiedzialnością za zaległości podatkowe sprzedawcy. Nowelizacja VAT wprowadza wyjątki od tej zasady.
Zgodnie z projektowanymi przepisami, nabywca może ponosić odpowiedzialność solidarną nawet przy zastosowaniu split payment, jeśli:
- wiedział lub miał uzasadnione podstawy przypuszczać, że sprzedawca nie odprowadzi podatku VAT,
- faktura dokumentuje czynności, które nie miały miejsca,
- dane na fakturze są niezgodne z rzeczywistością,
- transakcja stanowi nadużycie prawa.
Dodatkowo odpowiedzialność solidarna zostanie rozszerzona na wybrane usługi niematerialne, takie jak usługi doradcze, reklamowe czy księgowe, w przypadku przekroczenia określonych progów wartości.
Nowe regulacje obejmą także sytuacje, w których transakcje nie mają uzasadnienia ekonomicznego, np. gdy cena znacząco odbiega od wartości rynkowej. To rozwiązanie już na etapie konsultacji budziło wątpliwości ekspertów, wskazujących na trudności w praktycznym stosowaniu tych przepisów.
Zmiany w VAT a ryzyko sporów z fiskusem
Eksperci zwracają uwagę, że nowelizacja VAT może prowadzić do zwiększenia liczby sporów między przedsiębiorcami a organami podatkowymi. Szczególnie problematyczne mogą być przepisy odnoszące się do „uzasadnionych podstaw przypuszczeń” czy oceny rynkowego charakteru transakcji.
W praktyce oznacza to konieczność jeszcze większej staranności przy weryfikacji kontrahentów oraz dokumentowaniu transakcji. Firmy będą musiały rozwijać procedury compliance podatkowego, aby ograniczyć ryzyko zakwestionowania rozliczeń VAT.
Dla firm kluczowe będzie odpowiednie przygotowanie się do nowych regulacji, które zaczną obowiązywać już jesienią 2026 roku. W szczególności dotyczy to analizy relacji z kontrahentami, procedur zakupowych oraz sposobu dokumentowania transakcji.
